Utrecht steekt veel moeite in de aanpak van zwerfafval. De objectief gemeten hoeveelheid zwerfafval op straat en hoe schoon de burger de straat ervaart, komen echter niet altijd overeen. Zo komt uit eerder onderzoek van Tauw zelfs naar voren dat de beleving van zwerfafval sterk af kan wijken van de feitelijke situatie. Extra, of juist minder reiniging heeft dan weinig effect. Dit betekent dat de reiniging niet optimaal is, deze zou immers moeten leiden tot een betere beleving.

Doel
Doel van het project is de beleving van burgers dichter bij de werkelijkheid te brengen en tegelijkertijd de effectiviteit van reinigen optimaliseren. Utrecht zet hierbij in op 'slimme' communicatie. Communicatie wordt vaak als preventief middel ingezet in de strijd tegen zwerfafval: gedrag van mensen moet door middel van campagnes beïnvloed worden. Communicatie kan echter op nog meer manieren een rol spelen bij de aanpak van zwerfafval. Zo blijkt zichtbare aanwezigheid van reinigingspersoneel een positieve rol te spelen. De aanwezigheid van reinigingspersoneel toont burgers dat er ook daadwerkelijk iets gedaan wordt aan zwerfafval en speelt daarmee in op hun beleving. Als er minder of op andere dagen gereinigd wordt, kan bij burgers juist een negatief beeld ontstaan. Informatieverstrekking is tevens van belang om de beleving van burgers te beïnvloeden. Als burgers goed op de hoogte zijn van wat er in hun gemeente wordt gedaan aan zwerfafval, wordt negatieve beeldvorming voorkomen.

Uitvoering
De gemeente Utrecht gaat het proeftuinproject uitvoeren in samenwerking met Tauw. Bij begin van het project wordt aandacht besteed aan de bewustwording van burgers omtrent de feitelijke aanpak van zwerfafval en de resultaten hieromtrent. Burgers worden actief en passief geïnformeerd over de werkzaamheden van de gemeente, zodat zij goed op de hoogte zijn van de maatregelen die de gemeente neemt op het gebied van zwerfafval. Mocht blijken dat er nog steeds sprake is van negatieve beeldvorming, haakt de gemeente in op mogelijke oorzaken van deze negatieve beleving. Communicatie wordt dan als middel ingezet om deze negatieve beleving positief te beïnvloeden. Extra zichtbaar reinigingspersoneel is een voorbeeld van zo'n communicatiemaatregel die reeds eerder genoemd is. Een tweede aspect dat tijdens het onderzoek aan bod komt is het optimaliseren van de reiniging: de inzet van reinigingsmiddelen wordt afgestemd op de beleving van burgers.

Na afloop van het proeftuinproject vindt er een evaluatie van het project plaats. Hierbij zal expliciet aandacht worden besteed aan implicaties voor andere gemeenten.

Het projectvoorstel kunt onderaan deze pagina downloaden. 

Resultaten Inventarisatie

Uit de inventarisatie komt naar voren dat Utrecht de eerste gemeente lijkt te zijn met het idee om communicatiemiddelen primair in te zetten om de beleving positief te beïnvloeden. Communicatiemiddelen met als doel om gedragsverandering te bewerkstelligen worden wel ingezet in enkele gemeenten.

• De beleving van de hoeveelheid zwerfafval nam na het uitvoeren van de eerste pilotstudie in alle wijken af. Dat lijkt onlogisch, maar uit de objectieve meetgegevens bleek dat in dezelfde periode de objectie score óók was afgenomen. Er lag dus werkelijk meer zwerfafval. Bovendien bleek dat in de actiewijken de beleving minder hard was afgenomen dan in de nulwijken, wat suggereert dat de acties het teruglopen van de beleving door de grotere vervuilingsgraad hebben 'afgeremd'.
• Er lijkt een samenhang te zijn tussen tevredenheid over de inzet van de gemeente en de beleving van de hoeveelheid zwerfafval. Respondenten die tevreden zijn over de inzet van de gemeente vinden ook dat er minder zwerfafval ligt. Dit betekent dat communicatiemiddelen en de inzet van reinigingsdiensten bij voorkeur zo worden ingezet, dat de tevredenheid over de inzet van de gemeente zo hoog mogelijk wordt. De tevredenheid lijkt vooral bepaald te worden door de zichtbaarheid van de reinigers en de inspanningen en in minder mate door het resultaat. Ook het gevoel dat de gemeente bereikbaar is en goed omgaat met meldingen, vergroot de tevredenheid.
• Uit de tweede pilotstudie volgt dat de inzet van reinigers mogelijk wel een positief effect heeft op de beleving van zwerfafval op die locatie, zelfs als de reiniger niet bewust wordt opgemerkt. Het gaat dan wel om de beleving die gemeten wordt vlak nadat de respondent de locatie heeft verlaten en niet de beleving 'op de bank'.
• Algemeen is de conclusie met betrekking tot acties om de zichtbaarheid van de inspanningen door de gemeente te vergroten dat heel zorgvuldig moet worden nagedacht over het beoogde effect. Uit zowel de eerste als tweede pilotstudie blijkt dat acties niet snel worden opgemerkt en dat het verschil kan maken welke beleving gemeten wordt.