Handhaving staat centraal in de zwerfafvalaanpak van Smallingerland. Doel van het plusproject dat de gemeente uitvoerde is: vermindering van zwerfafval door de pakkans te vergroten voor het weggooien van afval op straat (verbaliseren). Smallingerland maakt hierbij gebruik van de vier V's, die Nederland Schoon aandraagt: Voorzieningen, Voorlichting, Verbaliseren, Verantwoordelijkheid. Om tot een integrale aanpak te komen is handhaving een onmisbare schakel voor een doeltreffende aanpak.

Aanpak
Er zijn 6 bestuurlijke handhavers benoemd(BOA's) die milieudelicten zoals zwerfafval en hondenpoep moeten aanpakken. Door de inzet van deze handhavers wordt de pakkans van overtreders vergroot. Scholieren en passanten blijken de grootste veroorzakers van zwerfafval.

Voorlichting en voorzieningen in de vorm van afvalbakken bleken helaas niet effectief bij deze doelgroep. Voordat er begonnen werd met handhaving werd de handhaving naar de burgers gecommuniceerd via artikelen in de plaatselijke krant. Er zijn door de BOA's gerichte acties ondernomen wat heeft geleid tot 12 processen verbaal, het aanspreken van honderden burgers op hun gedrag en het uitdelen van flyers. De acties hebben met name plaatsgevonden tijdens de pauzes van de diverse scholen.

Smallingerland Schoon
Een onderdeel van de zwerfafvalaanpak van Smallingerland betreft het project Smallingerland Schoon. Hier zijn de handhavers projectmatig ingezet op locaties waar veelvuldig zwerfvuil voorkomt. Dit resulteerde in een aantal boetes.

Een ander onderdeel van dit project was de verkiezing tot schoonste school. Alle 40 scholen in de gemeente zijn door wijkbeheerders onaangekondigd bezocht. 5 keer werd er gekeken naar hoe schoon en netjes de omgeving van de school was, of er afvalbakken aanwezig zijn, naar het onderhoud van speeltoestellen en bankjes en naar graffiti en onkruid. Voor de categorie voortgezet onderwijs kwam hierbij de RK Jenaplanschool St. Lukas aan de Pier Panderstraat in Drachten als winnaar uit de bus. 

Conclusies en aanbevelingen van de gemeente Smallingerland
Uit de acties komen verschillende conclusies en aanbevelingen naar voren;
- Er bestaat een duidelijke relatie tussen de hoeveelheid zwerfafval en handhavingsfrequentie.
- Verbaliseren is alleen doeltreffend wanneer er in burger wordt gesurveilleerd.
- De kans dat men iemand op heterdaad betrapt is erg klein.
- Om één proces-verbaal uit te kunnen schrijven is in dit project bijna 50 uur inzet gepleegd.
- In vakantieperiodes van scholieren neemt de hoeveelheid zwerfafval af, op sommige locaties reduceert het tot nul.
- Op anonieme en uitgebreide plaatsen is handhaven bijna onbegonnen werk.
- Op specifieke verkooppunten kan van één enkele bon al een preventieve werking uitgaan door verder 'rondzingen' op scholen.
- In winkelcentrum de Wiken kon in één week hierdoor de reductie van 75% minder zwerfafval bereikt worden.
- Een streng regiem op school, niet veel tussenuren, kan bijdragen aan minder zwerfvuil.
- De gehanteerde schouwsystematiek volgde meer de opruimfrequenties van de wijkteams dan de handhavingsinzet.
- Op locaties waar veelvuldig contact was tussen de handhavers en opruimploegen was de reductie opmerkelijk, en de efficiëntie duidelijk verbeterd.
- Door het project is er een blijvende beleving ontstaan bij de groep bestuurlijke handhavers. 

Investering in tijd en geld
Er is ± 600 uur besteed om te komen tot 12 processen verbaal. De totale kosten van het project bedroegen ± € 35.000. Het project van de gemeente Smallingerland is mede gefinancierd door subsidiegelden uit het Impulsprogramma Zwerfafval.